SPORT 24 - Στέλιος Μαρκάκης

Η μιάμισης ώρας ομιλία του Ανδρέα Βγενόπουλου στο «Πεντελικόν» είχε αρκετά ενδιαφέροντα σημεία, είτε συναισθηματικής είτε «τεχνοκρατικής» προσέγγισης του ζητήματος των τελευταίων ημερών με την πρόταση της ΠΕΚ για «γιγάντωση» της ΠΑΕ Παναθηναϊκός, μέσω της πολυμετοχικότητας. Το «σημείο-κλειδί» της, όμως, τέθηκε νωρίς νωρίς και πέρασε σε δεύτερη μοίρα, ίσως λόγω της πολύ ειδικής έννοιας που αντιπροσωπεύει και η οποία, όμως, είναι κομβικής σημασίας στην υπόθεση.
Κι αυτό επειδή αποτελεί (έτσι όπως τέθηκε) το θεμελιώδες ηθικό επιχείρημα που προβάλει η Κίνηση για να εξηγήσει την αυτόκλητη εμπλοκή της στα αμιγώς επιχειρηματικά πράγματα μιας ΑΕ της οποίας δεν διαθέτει μετοχές –άρα ούτε νομικό λόγο επί της διαχείρισής της.

Η έννοια αυτή είναι η, όντως, αμετάφραστη έννοια του stakeholder (κατά λέξη σημαίνει: «το πρόσωπο κοινής εμπιστοσύνης που κρατά στα χέρια του τα χρήματα από το στοίχημα δύο ή περισσότερων άλλων προσώπων»), που ως ομώνυμη θεωρία εισήχθη στα οικονομικά το 1984, από τον Έντουαρντ Φρίμαν, φιλόσοφο και καθηγητή διοίκησης επιχειρήσεων στη σχολή Ντάρντεν του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια.
Ο Φρίμαν εξέτασε φιλοσοφικά και κοινωνικό-πολιτικά την έννοια της επιχείρησης σε σχέση με το ρόλο της οικονομίας στην κοινωνία και κατέληξε στη «θεωρία των stakeholders».
Με λίγα λόγια –και, αναγκαστικά, απλά- υποστήριξε ότι άτομα ή σύνολα που επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από τη λειτουργία μιας επιχείρησης, στοιχειοθετούν (αν και ίσως όχι έννομο, διατυπωμένο με ρητό και ξεκάθαρο τρόπο σε διατάξεις νόμου δηλαδή) δικαίωμα για έλεγχο πεπραγμένων της διοίκησής της.

Εισάγοντας ένα «ανώτερο», φιλοσοφικό-ηθικό και πολιτικό-κοινωνικό επίπεδο κριτικής στην αποτίμηση των επιχειρηματικών πρακτικών, ο Φρίμαν υποστηρίζει, έτσι, ότι ακόμη και οντότητες που δεν συμμετέχουν στον αμιγώς χρηματο-οικονομικό «κύκλο» της επιχείρησης
(δεν είναι ούτε μέτοχοι-επενδυτές της, ούτε προμηθευτές της ούτε εργαζόμενοί της, ίσως μάλιστα ούτε καν ενεργοί πελάτες της –μόνο εν δυνάμει),
μπορούν, υπό συνθήκες, να στοιχειοθετήσουν το δικαίωμα να απαιτήσουν απ’ αυτήν να λειτουργήσει με βάση ΚΑΙ τα δικά τους ευρύτερα συμφέροντα και πιθανά οφέλη, που δεν είναι αυστηρώς οικονομικά αλλά σχετίζονται με κάποιου είδους ευημερία, προσωπική ή ενός συνόλου.

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, λοιπόν, η θεωρία των stakeholders προσθέτει παραμέτρους «σοσιαλιστικής», κατά βάθος, λογικής στη λειτουργία της ελεύθερης οικονομίας -αν και δεν καταφεύγει σε βεβαρυμμένους ιδεολογικά όρους. Επόμενο είναι, συνεπώς, να έχει θερμούς υποστηρικτές αλλά και σφοδρούς πολέμιους και μάλλον φυσιολογικό το ότι, μέχρι στιγμής, δεν έχει κωδικοποιηθεί απ’ όσο ξέρω σε εφαρμοστέες διατάξεις επιχειρηματικού Δικαίου, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και πουθενά αλλού στον κόσμο.

Με δεδομένο, τώρα, ότι οι αθλητικές ΑΕ δεν παράγουν κάποιο «πατενταρισμένο» προϊόν, αλλά αποτελούν εταιρείες που «εκφράζουν» οικονομικά (εταιρικά) κάτι άυλο και απροσδιόριστο, ένα κοινωνικό-αθλητικό ιδεολόγημα με συναισθηματικές ρίζες στο παρελθόν για την ακρίβεια, πράγματι, μπορεί κάποιος να θεωρήσει stakeholders τους όποιον συνδέεται μ’ αυτό το ιδεολόγημα.
Και συνεπώς, στο πλαίσιο εντός του οποίου τέθηκε χθες, η εφαρμογή της θεωρίας των stakeholders σε σχέση με τις Ποδοσφαιρικές Ανώνυμες Εταιρείες, μοιάζει να άπτεται και της λογικής εκτός από το θυμικό: εφόσον όλοι όσοι αγαπούν τον Παναθηναϊκό είναι stakeholders της «παναθηναϊκής ιδέας», δικαιούνται να αρθρώσουν λόγο και αιτήματα, εφόσον θεωρούν ότι τα πεπραγμένα των shareholders δεν εξυπηρετούν σωστά την ιδέα αυτή.
Είπαμε όμως: αν δείξει κάποιος καλή διάθεση, μπορεί, έτσι, να αντλήσει απ’ αυτήν την γραμμή επιχειρηματολογίας το ηθικό-φιλοσοφικό (και, μόνον συγγενώς οικονομικό) έρεισμα για τις πρωτοβουλίες της Κίνησης.
Νομικό έρεισμα, όμως, δεν μπορεί να αντλήσει: η εξωτερική πίεση για επενδύσεις, μέχρις του σημείου να αναγκαστεί ο (όποιος) shareholder είτε να ξοδέψει όσα απαιτεί το ευρέως ερμηνευόμενο συμφέρον των stakeholders, είτε να βάλει συνεταίρους στην επιχείρησή του μέσω αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου, παραμένει μια τακτικά έξυπνη κίνηση μεν, ουδόλως δεσμευτική δε.

Συνεπώς, προς το παρόν, ο ουσιαστικός αντίκτυπος της χθεσινής Συνέντευξης Τύπου ήταν βασικά, σημειολογικός. Έδειξε ότι:
1. Όντως, ο Βγενόπουλος είναι χαρισματικός επικοινωνιακά, μιλά απλά, ευθέως και κατανοητά και η επιχειρηματολογία του ισορροπεί άριστα μεταξύ τεχνοκρατικής προσέγγισης και συναισθηματισμού. Επίσης είναι σαφές ότι η επίκληση εκ μέρους του της παναθηναϊκής «παράδοσης» δεν γίνεται τεχνητά ούτε την έχει αποστηθίσει από κάποιο… βιβλίο ή απ’ όσα του είπαν (να πει), αλλά αποτελεί μέρος της πραγματικής, βιωμένης κοινωνικής και αθλητικής κουλτούρας του.
2. Η παρουσία στη συνέντευξη Τύπου (όπως την παρακολούθησα από το PC μου, φυσικά) ενός σωρού ανθρώπων που ήταν σαφές ότι παρευρέθησαν εκεί είτε για «να πιάσουν πόρτα για το χειμώνα» είτε, τέλος πάντων, για να μην κλείσουν καμία πόρτα, για καμία εποχή, δείχνει ότι, ως ρεύμα, η ΠΕΚ είναι κάθε άλλο παρά a priori απορριπτέα αυτή τη στιγμή και άσχετα με το αν θα ευοδωθούν ή όχι οι επιδιώξεις της. Το ίδιο αποδεικνύουν και τα σημερινά πρωτοσέλιδα και η εσωτερική αρθογραφία πλείστων όσων «κομβικών» εφημερίδων (πράγματα που, από τους επαγγελματίες δημοσιογράφους τουλάχιστον, διαβάζονται ανάμεσα στις γραμμές και λένε πολλά για το πώς στ’ αλήθεια αντιμετωπίζεται η πρωτοβουλία).
3. Τα ονόματα που αναφέρθηκαν ανοιχτά, συνιστούν όντως ένα γκρουπ πολύ ισχυρών οικονομικά και κοινωνικά (άρα και οπωσδήποτε αλλιώς φαντάζεται κανείς…) ανθρώπων, που η συσστράτευσή τους στην Κίνηση αποδεικνύει αυτονόητα ότι ο Παναθηναϊκός είναι όντως ένα τεράστιο μέγεθος απ’ όλες τις απόψεις και άσχετα με το αν είναι ή όχι «κοιμώμενος» αυτή τη στιγμή γίγας.
4. Η παρουσία στο χθεσινό πάνελ των αδελφών Γιαννακόπουλων, ίσως δε βοηθά προς την κατεύθυνση της επίτευξης συμφωνίας διότι βάζει την όλη προσπάθεια μπροστά από ένα φόντο μακρόχρονης, συναισθηματικά φορτισμένης αντιπαράθεσης, πείθει ωστόσο ότι κάτι… «συνωμοσιολογικό» (που να φτάνει μέχρι τη σύσταση… πολιτικού κόμματος ή συγκέντρωσης «στρατευμάτων» για την υπεράσπιση τυχόν επιχειρηματικών επιλογών που χρειάζονται στήριξη ή οτιδήποτε τέτοιο) δεν πρέπει να κρύβεται πίσω απ’ την κίνηση. Σημαντικό κι αυτό ενόψει της αναπόφευκτης (ήδη εκδηλωμένης με διάφορους τρόπους) σπέκουλας που θα ακολουθήσει από διάφορες πλευρές και για διάφορους λόγους. Σημαντικό επίσης ότι, έστω και με λιγότερο ενθουσιασμό, αργότερα συνέπλευσε με την γενκή κατεύθυνση της Κίνησης και ο Σταθοκωστόπουλος.
5. Η ΠΕΚ έκανε πρώτη σερβίς στο κορτ της επικοινωνίας, όπου είναι σαφές ότι, προς το παρόν, θα παιχτεί το παιχνίδι. Και -μέχρι τουλάχιστον να λάβει απάντηση- κερδίζει τις εντυπώσεις στο στρατόπεδο των stakeholders-οπαδών, έχοντας ποντάρει κυρίως στο συναίσθημα, αλλά έχοντας αναλάβει και δέσμευση για έμπρακτη επένδυση στις υποσχέσεις της, εάν και εφόσον βρεθεί στη θέση να μπορεί να το πράξει.

Το «ζουμί» βρίσκεται ακριβώς σ’ αυτό το «εάν» και «εφόσον», που προς το παρόν, εναπόκειται στις διαθέσεις της πλευράς της ΠΑΕ και πρέπει να δούμε προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν πριν κρίνουμε.
Έχω πάντως την εντύπωση ότι μετά τη χθεσινή παρουσία της ΠΕΚ, άνετο περιθώριο να απαντηθούν μόνο δια της σιωπής οι θέσεις της δεν υπάρχει. Άλλωστε, η ΠΕΚ δεν είναι πια ένα απρόσωπο δελτίο Τύπου, αλλά μια εμφανής οντότητα που έχει πρόσωπο, λόγο, σχέδιο, υποστηρικτική ομάδα αποτελούμενη από πάμπλουτους ανθρώπους, διάθεση για διάλογο –τι στο καλό; Ακόμη και site δια του οποίου έκανε webcasting τη Συνέντευξη Τύπου έχει.
Και, όσο κι αν, όντως, ΟΥΔΕΜΙΑ νομική υποχρέωση έχει η ΠΑΕ να ασχοληθεί έστω και αμυδρά μαζί της, η ΛΟΓΙΚΗ πίσω από το επιχείρημα που προέβαλε, των stakeholders που αγωνιούν, πρέπει να αντικρουστεί σε επίπεδο βαθύτερο από την απλή παράθεση διατάξεων του νόμου 3604/2007…
Ότι θα απαντηθούν, λοιπόν, λόγω, έργω ή και με τα δύο τα όσα έθεσε χθες ως φλέγοντα ζητήματα (και μάλιστα επιμένοντας ότι δεν θα υποχωρήσει στην προσπάθειά της να τα λύσει) η ΠΕΚ, είναι μάλλον βέβαιο πια. Για να δούμε το πώς –και το πότε- και τα ξαναλέμε…